Az Eşya ile Yaşamak Neden Bu Kadar Zor? (Endowment Effect)

Şubat 02, 2017

endowment effect

Çocuk psikolojisinin kurucu babalarından birisi olan Jean Piaget, kendilerine ait olduğunu düşündükleri bir eşyadan yoksun bırakılan bebeklerin şiddetli tepkiler verdiğine şahit olduktan sonra insan doğası hakkında önemli bir şeyi gözlemledi. Aidiyet algımız oldukça erken yaşlarda ortaya çıkıyordu. 


Bir şeylere neden bu kadar çok bağlanmaktayız?

Psikolojide oldukça yerleşmiş, eşyalara sahip olur olmaz çok daha değer vermemizi tanımlayan endowment etkisi olarak bilinen bir görüngü vardır. Ünlü bir deneyde, öğrencilere bir araştırmaya yardımcı olmaları sonucunda ödül olarak bir kahve kupası ya da İsviçre çikolatası arasında tercih yapma şansı verilmiştir. Öğrencilerin yarısı kupayı seçerken, diğer yarısı çikolatayı seçmiştir. Yani öğrenciler her iki ödüle de benzer biçimde değerler yüklemişlerdir. 

Önce bardak verilen öğrencilere daha sonra hediyelerini çikolata ile değiştirme şansı verilmiştir. 

Fakat yalnızca %11'i hediyesini değiştirmek ister. 

Bununla birlikte, çikolatayı seçen gruptakilerin çoğunluğu çikolatayı değiştirmekten ziyade ellerinde tutmayı tercih etmişlerdir. 

Diğer bir deyişle, öğrenciler ilk aldıkları hediyeye neredeyse her zaman daha fazla değer vermişlerdir. 

Bunun nedenlerinden birisi de benlik algımız ve bize ait olduğunu düşündüğümüz şeyle ne kadar hızlı bağ kurduğumuz ile ilgilidir. 

Bu sinirsel düzeyde bile görülebilir. 

Bir deneyde sinir bilimciler üzerinde ''bana aittir'' ya da ''Alex'e aittir'' yazan sepetlerin dağıtıldığı sırada katılımcıların beyinlerini taradılar. Katılımcılar yeni eşyalarına baktıklarında beyinlerinin, genelde kendimizi düşündüğümüzde canlanan bir bölgesinde daha fazla etkinlik gösterdiği görülmüştür. 

Eşyalarımıza bu kadar bağlı olmamızın bir başka nedeni de genç yaşlardan itibaren onların eşsiz bir özleri olduğuna inanmamızdır. Nesnelerle kurduğumuz bu bağ büyüdükçe kurtulabildiğimiz bir şey değildir. Aksine yetişkinliği de sızarak daha da detaylanır. 

Sahiplik hisleri yaşamın erken bölümlerinde ortaya çıkmasına rağmen kültürün de etkisi vardır. Örneğin kısa süre önce, Tanzanya'da yaşayan, modern kültürden uzak Hadza halkının endowment etkisi göstermediği keşfedilmiştir.  Bunun nedeni muhtemelen hemen her şeyin paylaşıldığı eşitlikçi bir toplumda yaşamalarıydı. 

Yazı video'dan alıntı yapılmıştır.
Devamı video'da..

Fotoğraf: .abbotlibrary.org 

Bu Yazıları da Sevebilirsiniz

4 yorum

  1. ilgiyle izledim. teşekkürler

    YanıtlaSil
  2. Yine çok beğendim. Elinize sağlık. Yazılarınızda özen ve uğraş takdir edilesi. Her sabah bloğunuzu açıp yeni yazı var mi diye heyecanla bakıyorum.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. çok teşekkür ederim, çok mutlu oldum :)

      Sil

İzleyiciler

E-mail ile Abonelik